Τό Τριώδιο καί ἡ πνευματική ζωή μας

Τοῦ Πανιερωτάτου Μητροπολίτου Λεμεσοῦ κ. Ἀθανασίου 

26022015Ἡ περίοδος τοῦ Τριωδίου εἶναι μία μικρογραφία τῆς ὅλης πνευματικῆς ζωῆς τοῦ ἀνθρώπου. Τό νά παρακολουθεῖ κανείς τά νοήματα τῶν ὕμνων τῶν ἡμερῶν εἶναι ἀρκετό, γιά νά δεῖ τήν πορεία τοῦ ἀγώνα πού ὁ ἄνθρωπος ἔχει κάνει μπροστά του. Ἀρχίζοντας ἀπό τή βάση τῆς πνευματικῆς ζωῆς μέχρι τό τέλος, πού εἶναι ὁ ἁγιασμός καί ἡ θέωση τοῦ ἀνθρώπου. Εἶναι μία πολύ πλούσια πνευματική περίοδος τό Τριώδιο, πού λόγω τῶν ἰδιαίτερων συνθηκῶν τοῦ κάθε ἀνθρώπου πλέον, ζώντας μέσα στίς ποικίλες ὑποχρεώσεις πού ἔχει ὁ καθένας δέν εἶναι εὔκολο ἀπόλυτα νά παρακολουθεῖ κανείς ὅλες τίς πνευματικές εὐκαιρίες πού μᾶς δίνει ἡ περίοδος αὐτή.

Ἡ πορεία τοῦ Τριωδίου χωρίζεται σέ τρεῖς περιόδους. Ἡ μία πρίν τήν ἔναρξη τῶν νηστειῶν, ἡ ἄλλη εἶναι ἡ περίοδος τῶν ἁγίων νηστειῶν καί μετά ἡ Μεγάλη Ἑβδομάδα τῶν Ἁγίων Παθῶν τοῦ Κυρίου καί τῆς Ἀναστάσεως. Ἡ περίοδος πρίν τή νηστεία εἶναι μία προπαρασκευαστική περίοδος, ἡ ὁποία μᾶς δείχνει πῶς μποροῦμε ν’ ἀγωνιστοῦμε καί ποιός εἶναι ὁ πραγματικός τρόπος πού μπορεῖ ὁ ἄνθρωπος νά μπεῖ μέσα σ’ αὐτό τόν πνευματικό ἀγώνα. Ἡ βάση ὅλης τῆς ἐν Χριστῷ ζωῆς δέν εἶναι τίποτα ἄλλο παρά τό φρόνημα τῆς μετάνοιας. Ἡ μετάνοια γεννᾶται ἀπό τήν ταπείνωση.

 

Ἡ πρώτη Κυριακή τοῦ Τριωδίου εἶναι ἡ Κυριακή τοῦ Τελώνου καί τοῦ Φαρισαίου. Ἐκεῖ ὁ Κύριος ξεκάθαρα μᾶς δείχνει ἕναν ἄνθρωπο γεμάτο ἁμαρτία, τελείως ἀνήθικο, ὁ ὁποῖος ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ δικαιώνεται. Ταυτόχρονα μᾶς δείχνει καί ἕναν ἠθικό ἄνθρωπο, εὐσεβῆ καί «θρῆσκο», ὁ ὁποῖος τηρεῖ ὅλες τίς διατάξεις τοῦ νόμου, ἀλλά ἀντί νά δικαιωθεῖ ἀπό τόν Θεό κατακρίνεται, γιατί δέν βρῆκε τό κλειδί μέ τό ὁποῖο ἀνοίγει τή θύρα τῆς πνευματικῆς ζωῆς. Αὐτό τό κλειδί εἶναι τό κλειδί τῆς μετάνοιας καί τῆς ταπείνωσης. Αὐτά πᾶνε μαζί. Ἔτσι δέν μπορεῖ κανένας ἄνθρωπος ὁ ὁποῖος δέν ἔχει ταπείνωση νά ἔχει μετάνοια, ὁ ὑπερήφανος ἄνθρωπος δέν μπορεῖ νά μετανοήσει. Μόνο ὁ ταπεινός μετανοεῖ πραγματικά, γιατί μετάνοια σημαίνει συντριβή τῆς καρδιᾶς τοῦ ἀνθρώπου, καί μέσα ἀπ’ αὐτή τή συντριβή ὁ ἄνθρωπος πρέπει νά ἐπικαλεσθεῖ τό ὄνομα τοῦ Θεοῦ, τό ὁποῖο εἶναι τό μόνο πού μπορεῖ νά τόν σώσει. Ἡ μετάνοια εἶναι ὀδύνη, πόνος. Ἔτσι ὅμως μπορεῖς νά ἀναμορφωθεῖς.

Ἡ μετάνοια εἶναι τό κλειδί πού ἀνοίγει τή θύρα τοῦ ἐλέους τοῦ Θεοῦ. Γιατί ἡ ἀνθρώπινη φύση εἶναι τέτοια πού δέν μπορεῖ νά ἐπιτύχει ποτέ τήν ἀναμαρτησία. Μόνο ὁ Χριστός ὡς ἄνθρωπος ἦταν ἀναμάρτητος καί κατά χάριν ἡ Ὑπεραγία Θεοτόκος, ἡ ὁποία ἔλαβε αὐτό τό χάρισμα ἀπό τόν Θεό. Δέν μποροῦμε νά ἔχουμε ἕνα ὅραμα ὅτι κάποτε θά γίνουμε ἀναμάρτητοι, γιατί εἶναι ἀδύνατο. Ἀφοῦ λοιπόν ἡ ἁμαρτία εἶναι ἕνα δεδομένο ἀναπόφευκτο, πρακτικά γιά ἐμᾶς, ἐκεῖνο τό ὁποῖο θά μπορέσει νά μᾶς παραστήσει ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ δέν εἶναι τά ἔργα μας καί ἡ ἀρετή μας ἀλλά ἡ πραγματική μετάνοιά μας. Ἔτσι καταρρίπτουμε τόν μύθο ὅτι θά γίνουμε μόνο ἠθικοί καί ἐνάρετοι, γιατί ὅσο ἠθικοί καί ἄν εἴμαστε, σίγουρα ἔχουμε καί ἁμαρτίες. Ἔτσι τή σχέση μας μέ τόν Θεό δέν μποροῦμε νά τήν οἰκοδομήσουμε πάνω στό ὅτι θά ξεφύγουμε ἀπό τήν ἁμαρτία ἀλλά στό γεγονός τῆς μετάνοιας. Μαθαίνουμε νά μετανοοῦμε καί νά στεκόμαστε σωστά μπροστά στόν Θεό μέσα σ’ ἕνα πνεῦμα μετάνοιας.

Ἡ μετάνοια λοιπόν γεννᾶται ἀπό τήν ταπείνωση. Ὁ ταπεινός ἄνθρωπος μετανοεῖ καί δέν δικαιολογεῖται. Ἀπό τή στιγμή πού δικαιολογεῖται κάποιος δέν μπορεῖ νά μετανοήσει. Ὅταν παρέχει στόν ἑαυτό του ἐλαφρυντικά, μειώνει ταυτόχρονα τή φλόγα τῆς μετάνοιας. Γι’ αὐτό οἱ πατέρες δέν δεχόντουσαν καμία δικαιολογία, ὄχι πώς δέν ὑπάρχει δικαιολογία ὅταν ἁμαρτάνει κάποιος, ἀφοῦ ὅλοι μας ὅταν ἁμαρτάνουμε ὑποκείμεθα σέ κάποιο γεγονός. Ὡστόσο, ἄν ἀντιμετωπίσει κανείς τήν ἁμαρτία μέ πόνο καί στέκεται ὅπως οἱ Ἅγιοι χωρίς δικαιολογία ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ καί μαθαίνει τό ἦθος τοῦ Τελώνου, τότε αὐτό εἶναι ἡ βάση τῆς ἐπιτυχίας. Ὅλα τά ἄλλα μᾶς ὁδηγοῦν πρός αὐτή τήν κατάσταση.

Ἡ δεύτερη Κυριακή τοῦ Ἀσώτου υἱοῦ, δείχνει τό μεγαλεῖο τῆς ἀγάπης τοῦ Θεοῦ στόν ἄνθρωπο, πώς ὁ Θεός δέχεται τόν ἐπιστρέφοντα ἄνθρωπο. Δέν ὑπάρχει περίπτωση νά ἐκδιωχθεῖ ὁ μετανοῶν (ἄνθρωπος). Δέν ὑπάρχει περίπτωση νά ἐπιστρέψεις καί ὁ Θεός νά σέ διώξει.

Ἡ τρίτη Κυριακή μέ τή διήγηση τῆς Δευτέρας Παρουσίας μᾶς δείχνει ὅτι ἡ πίστη δέν εἶναι κάτι τό ἀφηρημένο ἀλλά τό συγκεκριμένο μέσα ἀπό τά ἔργα τῆς ἀγάπης καί τοῦ πνευματικοῦ ἀγώνα.

Τήν τέταρτη Κυριακή, ὁ Κύριος μᾶς δείχνει τόν ἀληθινό τρόπο τῆς νηστείας καί ὅτι πρέπει νά μεταθέσουμε τήν καρδιά μας ἐκεῖ ὅπου εἶναι ὁ θησαυρός μας.

Ἀκολουθεῖ ἡ πρώτη ἑβδομάδα τῶν νηστειῶν μέ τήν Κυριακή τῆς Ὀρθοδοξίας. Ἱστορικά ὑπάρχει κάποιος λόγος μέ τό θέμα τῆς εἰκονομαχίας, τό ὁποῖο βασάνισε τήν Ἐκκλησία γιά περισσότερο ἀπό ἕναν αἰώνα καί μετά ἀφοῦ δόθηκε ἕνα τέλος ἱστορικά καί θεολογικά, ἡ Ἐκκλησία πανηγυρίζει αὐτή τήν ἡμέρα. Ὡστόσο, ὅπως καί οἱ πατέρες λένε, δέν εἶναι ἕνα γεγονός ἱστορικό. Τό γεγονός τῆς εἰκονομαχίας παραμένει πάντοτε μπροστά μας . Γιατί ἡ εἰκονομαχία κτυποῦσε τό κέντρο τῆς ἴδιας τῆς σωτηρίας τοῦ ἀνθρώπου.

Ἦταν ἡ ἐξ’ ὑπαρχῆς αἵρεση πού ἐπαναλαμβάνετο κάθε φορά μέ ἄλλη μορφή. Ἡ αἵρεση ἔλεγε ὅτι ὁ Θεός δέν ἔγινε ἀληθῶς ἄνθρωπος. Ἔτσι ἀφοῦ ὁ Θεός δέν ἔγινε ἀληθῶς ἄνθρωπος μπορεῖ νά γίνει ἀληθῶς κατά χάριν Θεός. Ὅταν ἀρνοῦνταν αὐτοί οἱ ἄνθρωποι νά προσκυνοῦν καί νά βλέπουν τίς εἰκόνες καί οἱ πατέρες καί ἡ ἐκκλησία ἐπέμεναν σ’ αὐτές, δέν εἶναι γιατί οἱ μέν ἦταν εὐσεβεῖς καί φοβοῦνταν πώς ἦταν εἴδωλα καί οἱ ἄλλοι δέν ἀσχολοῦνταν καί ὑποτιμοῦσαν τήν κατάσταση. Σίγουρα δέν ἦταν ἔτσι. Στέκονταν στό γεγονός ὅτι ἀφ’ ἧς στιγμῆς ὁ Χριστός, ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ, ἔγινε ἄνθρωπος καί ἦταν τέλειος ἄνθρωπος καί τέλειος Θεός, μποροῦμε νά περιγράφουμε καί νά ζωγραφίζουμε τόν Χριστό. Γιατί στέκει ὅλη αὐτή ἡ πίστη στήν ἀληθινή σάρκωση τοῦ Θεοῦ Λόγου. Σ’ αὐτό πού ὁ εὐαγγελιστής Ἰωάννης λέγει ὅτι «ὁ Λόγος Σάρξ ἐγένετο καί ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν καί ἐθεασάμεθα τήν δόξα αὐτοῦ», εἴδαμε τή σάρκωση τοῦ Θεοῦ. Δηλ. αὐτή ἡ αἵρεση κτυποῦσε κατ’ οὐσίαν τό ἴδιο βάθος τῆς πίστεως.

Μέσα στόν χῶρο τῆς Ἐκκλησίας δέν ἔχουμε νά κάνουμε μέ ἰδέες ἤ θεωρίες ἤ φιλοσοφία ἀλλά μέ ἕνα πρόσωπο πού λέγεται Ἰησοῦς Χριστός. Δέν πρόκειται γιά ἰδέες τοῦ Εὐαγγελίου, ὅσο ὡραῖες κι ἄν θεωρηθοῦν. Μέσα στήν Ἐκκλησία δέν λατρεύουμε τήν ἀγάπη, τήν ἐλευθερία ὡς ἰδέες, ἀλλά ἔχουμε νά ἀναπτύξουμε μία σχέση μέ τό πρόσωπο τοῦ Κυρίου μας Ἰησοῦ Χριστοῦ. Αὐτός ὁ Χριστός ὁ ὁποῖος ἔγινε ἄνθρωπος καί παραμένει μέσα στήν Ἐκκλησία ὡς τό πρόσωπο τό ὁποῖο ἐμεῖς εἴδαμε. Δέν εἴδαμε τόν πατέρα ποτέ. Ἀλλά εἴδαμε τόν Θεό Λόγο καί βλέποντας τόν Θεό Λόγο εἴδαμε τόν Πατέρα. Γιατί ὁ Χριστός εἶναι ἡ εἰκόνα τοῦ Πατέρα καί ὁ ἄνθρωπος εἶναι ἡ εἰκόνα τοῦ Χριστοῦ. Γι’ αὐτό ὁ Χριστός ἔγινε ἄνθρωπος, γιατί εἴμαστε εἰκόνες του καί εἶναι αὐτός πού ἔπλασε τά πάντα. Ἔτσι μέσα στόν χῶρο τῆς Ἐκκλησίας ἔχουμε αὐτό τό γεγονός τῆς παρουσίας τοῦ Χριστοῦ. Ἀπό τή στιγμή πού ἔχουμε ἕνα πρόσωπο, τότε ἡ στάση μας ἀπέναντι στό πρόσωπο αὐτό δέν εἶναι στάση πίστεως. Δέν εἶναι ἀρκετό νά πεῖς στόν Χριστό ὅτι τόν πιστεύεις. Στίς ἰδεολογίες καί σέ συστήματα ἰδεῶν, σέ κοσμοθεωρίες καί κομματικές ἰδεολογίες, μπορεῖς νά πεῖς ὅτι πιστεύεις. Ὅμως μέσα στήν Ἐκκλησία δέν μπορεῖ νά γίνει αὐτό. Ἐκεῖνο πού γίνεται εἶναι ὅτι, ναί, πατᾶς πάνω στό σκαλοπάτι τῆς πίστεως ὅμως δέν μένεις ἐκεῖ, ἀλλά ἀνεβαίνεις στήν ἀγάπη.

Μέσα στήν Ἐκκλησία καλεῖσαι νά ἀναπτύξεις μία σχέση ἀγάπης μέ τόν Χριστό, χρειάζεται καί ἡ ἀποδοχή τῆς ἀλήθειας τοῦ Χριστοῦ καί τοῦ Εὐαγγελίου πού εἶναι τό πρῶτο σκαλοπάτι. Δέν μπορεῖς νά μείνεις ὅμως μόνο σ’ αὐτό. Πρέπει νά προχωρήσεις στό τέρμα. Ὁ Ἀπόστολος λέει ὅτι θά καταργηθεῖ στό τέλος καί ἡ ἐλπίδα καί ἡ πίστη καί θά μείνει ἡ ἀγάπη. Ἕνας νέος πού ἀναζητᾶ καί ψάχνει νά δεῖ ποῦ βρίσκεται ἡ ἀλήθεια, πρέπει νά καταλάβει πώς, ἐάν συγκρίνει τήν Ἐκκλησία μέ τίς ἄλλες ἀλήθειες καί τή θεωρήσει ὡς μία ἀλήθεια, ὅσο καλή διάθεση καί ἄν ἔχει, δέν μπορεῖ νά καταλάβει πώς ἡ Ἐκκλησία δέν μιλᾶ γιά μίαν ἀλήθεια, ἀλλά μιλᾶ γιά τόν Χριστό πού εἶναι ἡ ἀλήθεια τοῦ κόσμου. Ὁ Χριστός εἶναι ἡ ἀλήθεια, ἡ ἐλευθερία, ἡ δικαιοσύνη, ἡ εἰρήνη, εἶναι τό Α καί τό Ω, εἶναι τό πᾶν μέσα στήν Ἐκκλησία.

Ἑπομένως, ὅ,τι κάνουμε στόν χῶρο τῆς Ἐκκλησίας, ὅλοι οἱ ἀγῶνες πού κάνουμε εἶναι γιά νά μπορέσουμε νά ἀγαπήσουμε τόν Χριστό μέ ὅλη μας τήν καρδία. Γιά νά μπορέσουμε νά ἀναπτύξουμε τή δική μας σχέση ἀγάπης μέ τόν Χριστό. Πῶς γίνεται ὅμως αὐτό;

Τό πρῶτο πράγμα εἶναι νά ἐρευνήσουμε νά μάθουμε ποιό εἶναι αὐτό τό πρόσωπο. Γι’αὐτό στήν ἀρχή τῆς πνευματικῆς ζωῆς πολύ βοηθᾶ ἡ μελέτη. Τόσο πολύ πού οἱ πατέρες λένε πώς γιά τούς ἀρχάριους ἀνθρώπους ἡ μελέτη βοηθᾶ περισσότερο κι ἀπό τήν προσευχή ἤ τουλάχιστον τό ἴδιο. Εἶναι πολύ σημαντικό νά διαβάζουμε πνευματικά βιβλία, βίους τῶν ἁγίων, νά δοῦμε πώς αὐτοί οἱ ἄνθρωποι πού ἐρωτεύθηκαν τόν Θεό καί ἀγωνίστηκαν στή ζωή τους, ὅπου κι ἄν βρίσκονταν, τή ζωή τους τήν βάπτισαν μέσα σ’αὐτή τήν πορεία τῆς σχέσης τους μέ τόν Θεό.

Τότε ἀρχίζει καί ἡ διαδικασία τῆς πνευματικῆς ζωῆς. Ἀρχίζει ἡ τήρηση τῶν ἐντολῶν τοῦ Θεοῦ. Καί παραμένουμε στήν ἀγάπη τοῦ Θεοῦ μέσα ἀπό αὐτή τήν τήρηση τῶν ἐντολῶν Του. Αὐτές οἱ ἐντολές δέν εἶναι ἐντολές ἰδιοτροπίας ἀλλά εἶναι φάρμακα. Εἶναι ἡ θεραπευτική ἀγωγή τῆς Ἐκκλησίας μας τήν ὁποία μόλις τηρήσει ὁ ἄνθρωπος ἔχει ἀποτελέσματα. Ὅσο ὁ ἄνθρωπος τηρεῖ τίς ἐντολές τοῦ Θεοῦ, παράγεται ζῆλος ὁ ὁποῖος εἶναι δύναμη, πού δίνει στόν ἄνθρωπο τήν ἕλξη νά μπορέσει νά ἀγωνιστεῖ περισσότερο. Μόλις ἀρχίσει ἡ μείωση τῆς τήρησης τῶν ἐντολῶν τοῦ Θεοῦ, ἀρχίζει καί ἡ ἐνέργεια νά πέφτει μέχρι πού νά σβήσει, νά σταματήσει δηλ. ὁ πνευματικός ἀγώνας. Ὁ Θεός στήν ἀρχή δίνει δωρεάν τή χάρη Του. Μόλις μπεῖ κάποιος στήν Ἐκκλησία ὅλα εἶναι εὔκολα. Μελέτη βίων ἁγίων, συμμετοχή σέ διάφορες ἀκολουθίες, τήρηση νηστειῶν, ὅλα γίνονται τόσο εὔκολα. Ἀκολούθως πρέπει νά ἀγωνισθεῖ ὁ ἄνθρωπος, γιά νά λάβει τή Χάρη αὐτή.

Ὁ Θεός λοιπόν ὁ ὁποῖος ἔγινε ἀληθινός ἄνθρωπος καί εἶναι ὁ σεσαρκωμένος Θεός Λόγος ἀποτελεῖ τό πρότυπο καθενός ἀπό ἐμᾶς ἀλλά καί τό κέντρο τῆς ἀγάπης μας. Ἐμεῖς καλούμαστε νά ἔχουμε μία προσωπική σχέση μαζί Του καί σ’ αὐτή τήν πορεία ξαναφτιάχνουμε τόν συντετριμμένο ἑαυτό μας, πού αὐτό ἔχει ὁπωσδήποτε ἕνα ἀποτέλεσμα: νά φτιαχτεῖ ξανά ἡ εἰκόνα τοῦ Θεοῦ πού ἔσπασε ὁ διάβολος μέσα ἀπό τήν πτώση. Μέσα στήν Ἐκκλησία μ’ ὅλη αὐτή τή θεραπευτική ἀγωγή πρέπει νά δοῦμε τό γεγονός τῆς θεραπείας μας, πού εἶναι συγκεκριμένο καί ἔχει συγκεκριμένους καρπούς.

(ἀπόσπασμα ἀπομαγνητοφωνημένης ὁμιλίας, δημοσιεύθηκε στο περιοδικό τῆς Μητροπόλεως Λεμεσού «Παράκληση», τεύχος 76)

Πηγή: fdathanasiou.wordpress.com 


Εκτύπωση   Email